บทที่ 27 ตาเงินกับยายจัน

ตาเงินกับยายจันย้ายเข้ามาอยู่เรือนกันสองคน และเปลี่ยนบ้านของช่างทอผ้า ให้กลายเป็นบ้านของคนครัว

ภาพจำของหลานทุกคนตรงกัน: ตาทำกับข้าวเสร็จ ยายจัดใส่ปิ่นโต ห้อยกับรถป๊อปน้อยคู่ใจ แล้วขี่ไปส่งลูกหลานทีละบ้าน สำรับในปิ่นโตคือห้าจานที่ภาคสี่อุทิศให้ทั้งภาค — พริกหนุ่ม ไส้อั่ว น้ำพริกอ่อง สามชั้นทอดพริกข่า แกงอ่อม — พริกแกงทุกครกโขลกเองด้วยมือ ไม่มีของสำเร็จเข้าบ้านนี้

ยายจันคือผู้หญิงที่เราเล่าไว้ในบทที่เก้า ชาวนาที่เรียนเก่งจนเขาชวนไปเป็นครูแต่เลือกท้องนา และไม่เคยวางหนังสือจากมือ ส่วนตาเงินคือคนที่ได้เรือนมาจากพี่สาว และดูแลมันแบบคนที่รู้ว่าตัวเองถือของที่คนอื่นรักษามาก่อน — สองท่านคือรุ่นที่สามของเรือน และเป็นรุ่นที่นิยาม “รสบ้านเรา” ให้กับทุกรุ่นถัดมา

ตอนเราไปอยู่กรุงเทพฯ ความคิดถึงบ้านมีรูปร่างเป็นอาหารเสมอ — กินข้าวแกงเมืองหลวงทีไร ลิ้นก็ถามหาน้ำพริกอ่องของยาย สามชั้นทอดของตา เราโทรกลับบ้านแล้วถามว่าวันนี้ทำกับข้าวอะไร บ่อยกว่าถามเรื่องอื่นใด

และเรายังจำวันที่มาบอกลาตายายก่อนเข้ากรุงเทพฯ ได้ทุกรายละเอียด นั่งคุยกับตาอยู่ที่ชานบ้าน — ชานไม้ผืนเดียวกับที่ลูกค้านั่งกินข้าวกันทุกวันนี้ — และแกงอ่อมหม้อนั้นคือกับข้าวมื้อสุดท้ายที่ตาทำให้กิน ไม่กี่วันต่อมา ท่านก็จากไป

เราไม่รู้หรอกว่ามื้อไหนคือมื้อสุดท้าย เรารู้ทีหลังเสมอ — จงกินข้าวบ้านให้บ่อย